Ontwormwijzer

Waarom “vier keer per jaar” niet voor elke hond klopt

Het oude standaardadvies om elke hond vier keer per jaar te ontwormen is een gemiddelde: voor de ene hond te veel, voor de andere veel te weinig. De Europese parasietenraad ESCCAP stapte daarom over op ontwormen op maat. Niet het ras of de leeftijd bepaalt de frequentie, maar de leefwijze: komt je hond buiten, vangt hij muizen, eet hij rauw vlees, en wie woont er verder in huis? Een hond die alleen aangelijnd de tuin in gaat, komt met één tot twee behandelingen per jaar prima weg. Een jachthond in een vossenlintwormgebied heeft er elke vier weken één nodig. Het doel is niet een hond zonder één worm, maar voorkómen dat hij besmettelijke eitjes uitscheidt en dat hij ziek wordt.

De vier risicogroepen op een rij

• Groep A — 1 tot 2 keer per jaar. Honden die nauwelijks buiten komen, geen rauw vlees eten en geen prooidieren vangen. Behandelen tegen spoelwormen, of even vaak mestonderzoek.
• Groep B — 4 keer per jaar. De gewone huishond die dagelijks wandelt, maar niet jaagt en geen rauw vlees krijgt. Dit is de groep waar het oude standaardadvies vandaan komt.
• Groep C — 4 tot 12 keer per jaar. Honden die prooidieren vangen of aan kadavers snuffelen, rauw vlees of orgaanvlees krijgen, of veel met slakken in aanraking komen. Hier komt naast de spoelworm ook lintworm in beeld: voor rauw vlees en prooidieren noemt ESCCAP elke zes weken. Eet je hond gras of slakken, dan speelt longworm mee, en die vraagt een maandelijks ritme mét een middel dat hem dekt. Mestonderzoek vervangt dit niet: lintworm scheidt met tussenpozen uit en longworm vraagt een ander soort onderzoek.
• Groep D — elke 4 weken. Honden die los lopen in een gebied waar de vossenlintworm voorkomt: in Nederland Zuid-Limburg en Oost-Groningen. Behandelen met een middel dat praziquantel bevat; mestonderzoek is hier geen alternatief.

Woont er een kind onder de vijf of iemand met een kwetsbare gezondheid in huis, dan vraagt ESCCAP om een risico-afweging en noemt daarbij maandelijks behandelen of even vaak mestonderzoek. Dat is geen advies voor de hond maar voor de mensen: spoelwormeieren kunnen mensen ziek maken. Deze wijzer trekt een hond die buiten komt in dat geval naar maandelijks; bij een hond die alleen aangelijnd de tuin in gaat vinden wij dat niet proportioneel — maar nul risico is het niet, dus leg het voor aan je dierenarts.

Welke wormen spelen er in Nederland?

Spoelworm (Toxocara canis) is de bekendste en de reden dat pups zo vaak worden ontwormd: de larven gaan al vóór de geboorte en via de moedermelk over. De eitjes blijven jarenlang in de grond besmettelijk en zijn overdraagbaar op mensen — een ongewassen hand met wat zand erop is genoeg. Lintwormen komen in twee smaken: Dipylidium krijgt je hond binnen door een vlo op te happen, en de vossenlintworm (Echinococcus multilocularis) via een besmet knaagdier. Die laatste merkt de hond zelf nauwelijks, maar hij kan bij mensen jaren later ernstige leverschade geven. Longworm (Angiostrongylus vasorum) komt uit slakken en slakkenslijm en geeft hoesten, benauwdheid of juist stollingsproblemen. Haak- en zweepwormen pikt een hond op uit besmette grond; de meeste breed werkende middelen nemen ze mee.

Reizen: vijf landen met een harde eis

Ga je met je hond naar Finland, Ierland, Malta, Noorwegen of het Verenigd Koninkrijk — Groot-Brittannië én Noord-Ierland — dan is een lintwormbehandeling verplicht: door een dierenarts gegeven, 24 tot 120 uur (1 tot 5 dagen) vóór aankomst, en afgetekend in het EU-dierenpaspoort. Zonder die aantekening kom je er niet in. Reis je rechtstreeks tússen die landen, dan hoeft het niet opnieuw. Ook zónder verplichting is er reden voor: grote delen van Europa — Duitsland, België, Frankrijk, Zwitserland, Oostenrijk en Oost-Europa — zijn vossenlintwormgebied. Blijf je er langer met een hond die los loopt, behandel dan vier weken na vertrek en daarna maandelijks tot vier weken na thuiskomst. Reis je naar Zuid-Europa, bespreek dan ook hartworm en teken-overdraagbare ziekten — die vragen een eigen plan, niet alleen een wormkuur. De rest van de voorbereiding staat in de reischecklist.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of mijn hond wormen heeft?

Meestal niet: een gezonde volwassen hond met wormen laat vaak niets zien. Alarmsignalen zijn aanhoudende diarree (zeker met bloed of slijm), vermageren terwijl hij goed eet, een doffe vacht, een bolle buik bij een pup, hoesten, of rijstkorrel-achtige stukjes bij de anus. Twijfel je over de ontlasting zelf, dan helpt de poep-check je bij het beschrijven — maar de enige manier om wormen echt aan te tonen is mestonderzoek bij de dierenarts.

Helpt knoflook, pompoenpit of kokosolie tegen wormen?

Nee. Er is geen natuurlijk middel dat aantoonbaar wormen doodt bij honden, en knoflook is in grotere hoeveelheden juist giftig voor honden — zie de voedselchecker. Wie op zo’n middel vertrouwt, denkt beschermd te zijn en is dat niet; dat is riskanter dan niets doen.

Mag ik zelf een wormkuur bij de drogist halen?

Vrij verkrijgbare middelen bestaan, maar ze dekken lang niet allemaal dezelfde wormen: longworm en lintworm zitten er vaak niet in en de dosering luistert nauw bij kleine honden en pups. Vertel je dierenarts of apotheek in welke groep je hond valt en vraag welk middel daarbij hoort. Bij drachtige of zogende teven, zieke honden en pups jonger dan twee weken beslist altijd de dierenarts.

Ontwormen vóór de enting — moet dat?

Het is gebruikelijk om een pup rond de entingen te ontwormen: een hond die vol wormen zit, bouwt minder goed afweer op. Het complete puppyschema met datums staat hierboven zodra je een geboortedatum invult, en de entingen ernaast in het vaccinatie- & ontwormschema. Wil je die twee niet apart bijhouden, kijk dan op de zorgkalender: daar staan ze samen op één tijdlijn.